Het huis van de vrijdenkerij kent vele kamers, Hegel is er een van en daar woont, heel geriefelijk, Wim de Lobel. Wat is dat dan die Hegeliaanse filosofie? Wel, de evolutie - de strenge leermeester van de natuur - zou ook wel eens op het denken toepasbaar kunnen zijn, zo speculeert de Hegeliaan. Niet de strenge logica of de rede, maar de eeuwige beweging als in het universum. Een groot en onkenbaar abstract beleven, dat is de grondslag van een kosmisch bewustzijn. Materie voortgekomen uit denken. Er bestaat voor deze denkers en dromers geen toeval, alles heeft zich al eens eerder gemanifesteerd. De eeuwigheidgedachte, dat is wat Wim De Lobel ons wil duidelijk maken, het aanvangsloze wordt door deze filosofie geponeerd. Je kunt als vrijdenker natuurlijk direct naar voren brengen dat zulks dan eerst maar eens bewezen zou moeten worden. Maar dat is een beetje flauw.

Want dat alles in de eeuwigheid zou liggen besloten, dat lijkt een speculatieve theorie, en dat is het ook. Voor deze school van wijsheid is een ding vaststaand, de zienswijze over de eeuwige generatie.

De geest komt altijd weer tot wedergeboorte, want immer weer zal de man èn de vrouw middels het beschouwende menselijk brein in de werkelijkheid tot zelfopenbaring komen.

Zelfopenbaring, zult u wellicht vragen? Ja, wanneer we de menselijke hersenactiviteit, met minder gaat het niet, proberen te begrijpen als het zich afronden van een kosmisch en vooral universeel bewustzijnsproces, dan ligt daar de levensbeschouwing van de Hegeliaan.

Uit de geest, niet uit de materie, het woord is vlees geworden. Wie nu zou denken dat hier een moderne variant van het christendom zich te midden van de vrijdenkerij begeeft, die heeft het mis en deze filosofie toch niet volledig begrepen.

Want in 'creatio ex nihilo' stelt de auteur zich lijnrecht tegenover de openbaring op. Geen goddelijke creatie.

Maar wat dan wel? Logisch redenerend komt onze auteur tot de navolgende uitgangspunten. De werkelijkheid gedacht zonder mensheid, dat wil zeggen zonder bewustzijn en zelfreflectie ontleent dan geen realiteit aan zichzelf.

Soms denk ik dat ook wel eens, wat zou de werkelijkheid zijn zonder mensen om er over na te denken.

Het niet-zijn reflecteert zich in het betrekkelijke en het er-zijn.

Voor de volledigheid en om ons te waarschuwen voor de gevolgen van deze denkschool, waarschuwt de auteur de lezer. Zelfs als er wordt uitgegaan van een oerknal, dan zal die evenzo ook gegrond zijn in de eeuwigheid met alle gevolgen van dien. Nu we immers alles terugbrengen tot de geest, de menselijke geest en daarbij de eeuwigheid construeren, nu kan alles zich oneindig blijven herhalen. Oerknallen zullen zich naar de mening van de Hegeliaan altijd blijven herhalen, het is een noodwendigheid, de wereld wordt altijd weer opnieuw geschapen. Als een vogel phoenix zal de mensheid steeds weer uit de kosmische as herrijzen, ofwel genereren. De eeuwige generatie, waarmee de dwingende eis die in de titel is vervat ons ook meteen duidelijk wordt.

Ik hoop maar dat de lezer mij nog volgt!

Eeuwige wederkeer, wie daar nu eens goed over wil nadenken, moet dit boekje zeker ter hand nemen, want Wim De Lobel, heeft ons met bijna honderd prachtig uitgegeven pagina's een kijkje willen geven in zijn denken. De fout die in de filosofie naar de mening van deze school wordt gemaakt is dat er onder waarheid een of andere afzonderlijkheid of een bepaaldheid wordt verstaan. Niet de zuivere Idee is de zaligmakende gedachte, maar de metafysische en rationele waarheidsvinding. Modern zijn is eenzijdig zijn, de auteur stelt zich radicaal op. Waarheid is niet tastbaar of om te hebben, doch zij is om te begrijpen.

We komen aan de slotsom van het boek, een werkelijke reflectie en zelfbewustzijn behoort tot het gebied van de levenskunst. De auteur roemt Börger ^* die vond dat niet alleen op de zuivere Idee maar ook op het leven het accent hoort te liggen.

De mens is de uiterste ontwikkeling van en in de kosmos. Aan de mens ontleent de kosmos de werkelijkheid en haar realiteit. Dat is het humanisme van deze bijzondere vrijdenker, een specifieke school in het huis van goddelozen.

Goddelozen? Jazeker, want vanuit de spirituele anarchie buigt de kosmos zich in zichzelf terug en de ware zin des levens berust op de kunst van het grote sterven.

* School logos-Verband Rotterdam. Jan Börger.

Lex Hagenaars