Momenteel ben ik aan het grasduinen ik het werk van de vrijdenker Hubert Dethier (1933), Die doceert aan de Universiteit van Amsterdam en aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij doet onderzoek op diverse vakgebieden: Wijsbegeerte, Geschiedenis der Godsdiensten, de Filosofie en de kritiek van de religie, de Kunsttheorie, de Semiotiek en de Teksttheorie. Het interessante is dat hij niet direct een historicus maar veel meer een filosoof is. Zo zijn in mijn bezit De geschiedenis van het atheïsme; Haewijch Antwerpen-Baarn 1995: In de schaduw van het sacrale. Aanzetten tot een actuele filosofie van de kunst (met Henk Slager); VUBPRESS Brussel 1997. Dan heb ik drie delen van De Beet van de Adder: Deel 1, De leerstoelen der deugd. Heterodoxen en ketters in de middeleeuwen; 1994: Deel 2. De onbevlekte kennis. Geloof, ongeloof en weten in de middeleeuwen; 1995: Deel 3, De tafel van Smaragd. Filosofiëen van de Eros en het Goudland I; 1997: Deel 4 (moet nog verschijnen en heb ik in bestelling): Dansen op de draad van Ariadne. Filosofiëen van de Eros en het Goudland II. In 1993 is ook verschenen: Het gezicht en het raadsel. Profielen van Plato tot Derrida. Allen uitgegeven bij VUBPRESS Brussel. Het is een genot om te spitten in deze boeken. Ongelooflijk hoe de schri­jver al die kennis op een rij heeft gekregen. Een pluspunt is ook dat hij Hegel en vele andere filosofen naar hun betekenis weergeeft en in hun waarde laat.

In zijn inleiding van deel 1 prijst Dethier zijn leermeester Leopold Flam, de stichter van het Centrum voor de Studie van de Vrije Gedachte. Hij citeert hem alsvolgt: "Tegenover Ate (verblinding) stelden de filosofen de Logos, het inzicht (fronesis), de gezonde gedachte (sofrosyne). De mens ondergaat geen van buiten uit gesteld lot, hij is immers een microkosmos (Demokritos) of een 'innerlijke polis' (Plato), die vervolgens de autarkeia, zelf-eigen, zijn eigen leven richt en inricht als een Kleine staat (micropolis) in een Grote staat (macropolis). In de plaats van de mythen der dichters, introduceerde Plato nieuwe, filosofische en rationele mythen, van waaruit een nieuwe en autentieke kunst plots mogelijk wordt. Terwijl de tragedieschrijvers op de voorbestemming en het onwrikbare Noodlot, de Moira die alles verdeelt, de nadruk leggen, wijzen de filosofen op de vrijheid als innerlijkheid, de gedachte als zelfbestuur (autarkeia) en de keuze als zelfbeslissing. Plato voert een bewuste paideia in, die de enkeling leert zelfstandig of autonoom te zijn. Deze autonomie betekent de mogelijkheid van het individu zichzelf te funderen, te ontwikkelen en op te voeden. De filosofie verzet zich tegen de mythische mens van de lijdzame verzaking, ze doet een beroep op de logos, die veel meer is dan woord of rede. De logos gaat zelfs het gewone of alledaagse denken verre te boven, het is geen universeel weten, maar in de eerste plaats een autarkisch inzicht, dat het weten mogelijk maakt. Vanuit die logos krijgt het leven zin, niet alleen een betekenis, die het steeds gehad heeft. De zin is een hoogtepunt, een innerlijke ster, waarheen een bestaan zich per aspera ad astra richt. De sterrenreligie van de pythagoreëers, van Plato, Plotinus, Epikouros en de Stoa, licht steeds opnieuw op bij Abaelard, bij Descartes, bij Hegel en bij Marx. Zij geraakt in de versobering en in de nacht, in de middernacht van de wereldtijd, bij Heidegger en bij Nietzsche. De filosofie verschijnt buiten adem, zij is een afgedane zaak geworden in een onwereld zonder zon, maan noch sterren."

Over zijn eigen studie merkt Dethier op: "De beet van de adder wil ook een bijdrage leveren tot het hedendaagse debat over subject en subjectiviteit."

Als laatste aanwinst van Hubert Dethiers werk (met Henk Slager) kocht ik De zondag van het leven. Hoofdlijnen in Hegels filosofie van de kunst. Uitgever Acco. Leuven/Leusden. Zij behandelen daarin Hegels 'Einleitung' tot: Vorlesungen über die Ästhethiek. Deze verhandeling is echt een gouden greep. Het doet mij goed schrijvers te ontdekken die gedegen zijn ingewerkt in het hegeliaanse denken. Hieruit blijkt maar weer dat de hegelse filosofie, te zien als een van de hoogtepunten van het westerse denken, op lange na niet is achterhaald. Voor mij als vrijdenkend anarchist is het heerlijk toeven in dit filosofische landschap en geniet met volle teugen van de vele vergezichten die het te bieden heeft. De vrijdenkersbeweging kan trots zijn op zulk een magistraal verzameld denkwerk.

Wim de Lobel

Moerkapelle