Het bijzondere aan het vroege werk van de Rotterdamse filosoof Jan Börger is, dat hij zijn begrippen-stelsel, van waaruit hij filosofeert, ontwikkelt vanuit de dubbelheid van de werkelijkheid. Simpel gesteld als het wèl en niet materiële. Het oergegeven, wat we zouden kunnnen noemen de kosmische stof, ligt ten grondslag en manifesteert zich in en aan de wereld van de verschijnselen. Die kosmische stof werd door de Grieken ether genoemd wat glans betekent. Zij verstonden daaronder doorzichtige materie hetwelk in de Griekse filosofie als het grondeloze licht werd verstaan. In deze cursus beschrijft Börger de werkelijkheid als een constructie ofwel een verhouding van verhoudingen in zichzelf. De Astrofysicus Hubert Reeves heeft er op gewezen dat het kosmisch gebeuren een evolutionair gebeuren is. Dat is eveneens een uitganspunt van Börger. Het electro-magnetischveld ontwikkelt zich tot spiraalnevel, tot sterrenhoop, tot zonnestelsel. In het zonnestelsel bevinden zich de planeten waarop zich mogelijkerwijs evolueren het plantenrijk, dierenrijk en mensenrijk. De mens is het culminatiepunt van hersenontwikkeling dat zich kenmerkt door het bewustzijn als weerspiegeling van de werkelijkheid. Het dubbele aan de werkelijkheid is dat zij zich aan zichzelf openbaart in het kennen en weten. In het antieke denken manifesteert dit zich in het intuïtief aanschouwen. De westerse filosofie komt in het beschouwen tot doordenking en dat zich in abstracto daadwerkelijk inzet met het Hegeliaanse dialectische denken.

Het unieke aan de filosofie van Jan Börger is, zonder aan een Hegel en een Bolland tekort te doen, dat hij komt tot een herformulering. Door het hanteren van een empirisch uitgangspunt (in later werk energetisch eenheden genoemd) zet hij het filosofisch bouwwerk van Hegel in een juiste logische slagorde. Hij redt daarmee de mens naar zijn bestaan wat wil zeggen, dat hij de mens niet alleen laat opgaan in de abstractie van de Hegeliaanse wereldgeest. Vanuit die verstande is het filosofisch werk van Börger nog springlevend en actueel.

Immers, na Hegel vond een eenzijdige omkering plaats. Marx onder andere meende het Hegeliaanse denken weer op haar voeten te moeten zetten maar zodoende het kind met het badwater wegwierp. De filosofie maakte een sociologische wending en spitste zich toe op de mens en zijn maatschappelijk bestaan. In het existentialisme kwam de crisis in het westerse en individuele denken tot uitdrukking en welke nog naziekt in het zogenaamde post-moderne denken. Het denken heeft zich gefragmenteerd en ieder loopt achter zijn eigen waarheid aan hetwelk heden ten dage in de differentie filosofie tot uitdrukking komt. Dat betekent dat de individueel ingestelde mens het kwaad buiten zichzelf zoekt, ruziet en onmacht tot liefde tentoonspreidt.

In zijn abstract filosoferen is Börger tevens levensbeschouwelijk aan het werk. Alleen vanuit de redelijkheid, dat wil zeggen logisch denken, komt de mens mogelijkerwijs tot een rechtvaardiger samenleving. Dit bedoelt hij niet in moralistische zin, want dat zou een eenzijdigheid inhouden. Hegel heeft al gewezen op het heer en knecht zijn. Marx hanteert hier het begrip klassenstrijd en verdeelde de mensheid in twee categoriën. Maar wanneer wij Hegel goed lezen duidt hij op het dubbele aspect van goed en kwaad dat in iedere mens aanwezig is. Die gedachte vinden wij ook uitgedrukt in het bijbelse verhaal en metafoor van Kaïn en Abel. Ook hier wordt, nu door de theologie, een splitsing aangebracht in goede en slechte mensen. Dit dualisme en denken van alle dag spookt nog steeds rond in het westerse denken en inzoverre wordt er nog steeds Rooms gedacht. Vandaar dat Bolland kon zeggen dat de mens de kerk niet verlaten had, doch er slechts doorheen was gezakt. De moralisten zijn veelal nog roomser dan de Paus.

Een Kaïn en Abel huist in ieder van ons, niemand is beter dan de ander. Het gaat erom waarop het accent ligt. Deze gedachte vinden wij uitgewerkt bij Börger. De kwalificatie goed wordt echter door hem, en ook door Hegel, filosofisch vertaald als begrip en gedekt door waarheid als weten. Er is maar één werkelijkheid en haar waarheid. De vele waarheden omtrent het Kantiaanse Ding an sich spelen in filosofische zin geen rol en de probleem- en vraagstelling is ook verkeerd.

Wie logisch ofwel redelijk denkt is niet zonder lust en begeerte, daarover geen misverstand, maar heeft het wel in de hand. In de wereld van George Bataille echter regeert het lichaam en dat degenereert in porno en geweld. Het manco van deze tijd is dat de mens niet tot werkelijk doordenken komt.

Wij brengen met deze brochure een geredigeerde selectie uit een vroege cursus van Börger. Deze cursus is daarom belangrijk en interessant omdat hij daarin nogal uitgebreid ingaat op Hegel en Bolland. Tevens zet hij zijn eigen uitgangspunt magistraal uiteen. Hij filosofeert vanuit de grondbegrippen van onderscheiding en ontmoeting. Vanuit deze karakterisering ontrolt hij de logica als een wiskundig spel van begrippen die noodwendig als krachtlijnen het naadloze kleed van de waarheid weven. Heraclitos vergeleek het kosmisch gebeuren met het spel van een spelend kind (het onbezoedeld denken) en Phytagoras visie was dat gedachten zich vertakken.

Jan Börger beredeneert de werkelijkheid als punt en lijn, dat is wiskundig gezien, onderscheid en ontmoetiging. In abstracto is de lijn de verhouding tussen de punten. In de grond van de zaak is alles wiskundige figuur en waaraan hij het begrip schoonheid ontleent: De werkelijkheid als wiskunde is de grens tussen begrip en verbeelding. In de bol en haar middelpunt is de werkelijkheid geïdealiseerd. De straal als verhouding is de ontmoeting en die definieert Börger als ongescheiden onderscheiden. In de spiraal gaat de lijn achter het punt aan en is de ontmoeting zoek om toch niet echt zoek te zijn. De spiraal is de metafoor waarmede Börger in deze cursus schitterend uitdrukt, dat de werkelijkheid, die culmineert in het menselijk brein, op zoek is naar zichzelf. De melkweg of de spiraalnevel is het domein van de mens waar hij komt tot zelfbezinning als zelfweerspiegeling van de werkelijkheid.

Het worde tijd dat Kaïn in zichzelf Abel ontmoet.