Het universele principe - Arche anarchos estin

Volgens de Rotterdamse filosoof Jan Börger betekent anarchisme innerlijke vrijheid vanuit bewustwording. Anarchisme is méér dan een theorie van maatschappelijke zelforganisatie. Want anarchisme vertegenwoordigt het stadium in de cultuur van volledige ontwikkeling van de mensheid als daadwerkelijk zelfbewustzijn.

Börger heeft de lijn doorgetrokken van de filosofie van Hegel. Die heeft vanuit zijn dialectisch en speculatief denken gesteld: "Het rijk van de geest, dat is het rijk van de vrijheid." Het strikt logisch en wijsgerige denken heeft zowel voor Hegel als voor Börger een kosmische dimensie. Er is sprake van een universele zelfwerkzaamheid en wording. Tevens is er sprake van kosmische reflectie, door het in eeuwige kringloop betrokken zijn van bewustzijnsprocessen. Naar Börgers visie voltooit de menselijke bewustwording zich uiteindelijk in de vrijheid van een 'spiritueel anarchisme'.

Harmonisch zelfbewustzijn berust op de weerspiegeling van de kosmische orde en verhoudingen. De mens is vrij en grenzeloos, wanneer er logisch en organisch wordt gedacht. Dit in tegenstelling tot het praktische denken van alledag. Redelijk denkende mensen regeren zichzelf, met als gevolg dat eigendunk en private wensen worden beteugeld. Vrijheid verwerf je door inzicht. Wie de werkelijkheid en zijn kosmische achtergrond begrijpt, is vrij. Eerst wanneer het universele inzicht daadwerkelijk wordt beleefd, heeft de ordening van de samenleving een redelijke kans van slagen.